Artykuły Komentarze

Muzeum Przyrodnicze Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska UMK w Toruniu » Zoologia » Zaskroniec zwyczajny

Zaskroniec zwyczajny

Miłośnicy węży nie mają w naszym kraju zbyt dużych możliwości oglądania w naturze swoich ulubieńców. Polskę zamieszkują tylko cztery ich gatunki. Jednym z nich jest zaskroniec zwyczajny Natrix natrix (Linnaeus, 1758) należący do rodziny węży właściwych (Colubridae). U tego gatunku brak jest zauważalnych różnic umożliwiających łatwe i pewne rozpoznanie płci, zwłaszcza u okazów młodych. Jedną z cech związanych z płcią jest długość ciała. Dorosłe, dojrzałe płciowo samce zaskrońca osiągają długość do 70 cm, samice zaś do 100 cm, ale zdarzają się osobniki o długości do 200 cm. Tak duże osobniki są wyłącznie samicami. Ciało zaskrońca jest masywne i smukłe. Równomiernie zwężający się, na końcu cienki ogon, stanowi 18 – 23 % jego długości. Głowa gada jest duża, jajowato wydłużona oraz średnio spłaszczona. Pysk węża na końcu jest zaokrąglony. Wysuwa się z niego długi, cienki, rozdwojony język, który jest narządem zmysłu dotyku oraz węchu poprzez kontakt jego z organem Jacobsona. Oczy zaskrońca są duże o okrągłych źrenicach i żółtawych tęczówkach. Pokryte są one przezroczystą błoną tzw. okularami. Narząd słuchu u zaskrońca jest silnie zredukowany, w związku z czym zwierzę nie odbiera bodźców dźwiękowych z otoczenia. Grzbiet ciała tego węża może mieć kolor oliwkowozielony lub jasnobrązowy. Rzadziej zdarzają się osobniki brązowo-czarne lub czarne. Na tym tle występują mniej lub bardziej wyraźnie ciemne plamki o niepowtarzalnym u poszczególnych osobników kształtach, wielkości i ułożeniu. Za okolicą skroniową widoczne są dwie, duże, plamy półksiężycowatego kształtu w kolorze jasnożółtym lub jasnopomarańczowym. U młodych osobników barwa tych plam jest bardziej intensywna. Plamy te są doskonałym i charakterystycznym znakiem rozpoznawczym gatunku, ale zdarzają się osobniki, u których plamy zaskroniowe nie występują. Zaskroniec zamieszkuje brzegi zbiorników wodnych: jezior, stawów, strumieni, rzek i mokradeł. Prowadzi ziemnowodny tryb życia. Zamieszkuje głównie niziny, rzadziej spotykany jest na wyżynach i w górach. Jest on doskonałym pływakiem, potrafi też nurkować w chwilach zagrożenia lub podczas polowania. W przypadku niebezpieczeństwa, kiedy znajduje się na lądzie, próbuje uciekać lub unosi przednią część ciała, syczy, rzadziej gryzie. Innym sposobem jego obrony jest udawanie martwego: przewraca się brzuchem do góry, przekrzywia pysk i wysuwa język. W ostateczności, schwytany, wyrzuca cuchnącą wydzielinę swoich gruczołów odbytowych.

Zaskroniec zwyczajny Natrix natrix - Fot. Adam Adamski

Zaskroniec zwyczajny Natrix natrix - Fot. Adam Adamski .

Zaskroniec nie jest wężem jadowitym. Pokarm swój zdobywa aktywnie, wyszukując go w trakcie pełzania lub pływania. Reaguje na ruch lub ucieczką ofiary błyskawicznym wyrzuceniem przedniego odcinka ciała i schwyceniem jej w szeroko otwartą paszczę. Nie oplata zdobyczy splotami ciała. Ofiary połyka żywcem. Zjada głównie płazy, ryby, rzadziej jaszczurki i myszy. Osobniki młodociane zjadają dżdżownice, kijanki, młode traszki oraz małe ryby. Jedynym płazem, którego nie stwierdzono w diecie zaskrońca jest Grzebiuszka ziemna (Pelobates fuscus). Wynika to prawdopodobnie z faktu, iż płaz ten prowadzi nocny tryb życia, a wąż wyłącznie dzienny.

Zaskroniec zwyczajny Natrix natrix pożerający żabę- Fot. Adam Adamski

Zaskroniec zwyczajny Natrix natrix pożerający żabę - Fot. Adam Adamski .

Okres godowy zaskrońca rozpoczyna się wkrótce po zakończeniu snu zimowego, który trwa od września lub października do marca – kwietnia. Gody odbywają się tylko podczas ciepłej, słonecznej pogody. Węże mogą tworzyć wtedy kłębowiska liczące kilkanaście lub kilkadziesiąt osobników. Zaskrońce są jajorodne, składają od 9 do 53 sztuk jaj. Umieszczają je w miejscach o dużej wilgotności oraz wysokiej temperaturze. Często są to sterty kompostu, butwiejących liści lub pulchna wilgotna ziemia. W takich sprzyjających miejscach jaja może złożyć wiele samic, a łączna liczba jaj może sięgać nawet 1500 sztuk. Okres rozwoju jaj trwa od 7 do 10 tygodni. Pierwsze młode osobniki o wielkości od 15 do 20 cm można zauważyć już na początku sierpnia. Zaskroniec zwyczajny tak jak pozostali przedstawiciele polskiej herpetofauny jest zwierzęciem prawnie chronionym. W związku z tym możliwe jest obserwowanie tego węża wyłącznie w jego naturalnym środowisku, nie ograniczonym szybami terrarium.

Kategorie: Zoologia

Dodaj komentarz